Máu chó
(Knema corticosa Lour)
Mô Tả Tổng Quan
Cây nhỏ, cao 6 – 8 m. Thân thẳng, khi chặt có nhựa đỏ chảy ra. Cành non có lông tơ màu hung đỏ, cành già nhẵn, có khía. Lá mọc so le, hình mác hẹp, dài 11 – 19 cm, rộng 2 – 2,5 cm, gốc thuôn, đầu nhọn, hai mặt nhẵn; mặt trên sẫm bóng, mặt dưới màu xám nhạt. Tránh nhầm với cây sang máu hay máu chó lá to (Horsfieldia amygdalina Warb.). Hoa đơn tính, màu nâu nhạt; cụm hoa đực mọc trên những u ở kẽ lá, bao hoa không rõ, gần hình cầu, gồm 3 thùy, 11 – 13 nhị; cụm hoa cái có cuống dài bằng hoa, bầu có lông. Quả hình cầu, vỏ quả màu vàng, cùi màu đỏ; hạt nhẵn, màu xám nâu có đường vân sẫm.
Thông Tin Phụ
Nguồn tham khảo: Đỗ Huy Bích và cs(2006), Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam, NXB Khoa học kĩ thuật
Chi Tiết Phân Loại
Máu chó là cây có thể chịu bóng, thường mọc ở rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới còn nguyên sinh hay mới trở thành thứ sinh. Ở những vùng rừng kín còn nguyên sinh, máu chó đôi khi cũng vươn lên tham gia vào tầng tán (khoảng 20 m). Những cây nhỏ hơn ở tầng dưới nhưng vẫn sinh trưởng phát triển tốt. Cây ưa mọc trên đất còn màu mỡ, ẩm và có tầng đất dày, ra hoa quả hằng năm, tái sinh cây con từ hạt ở dưới tán rừng. Gỗ của cây máu chó được dùng làm đồ gia dụng, và củi đun tốt.
Đặc điểm chi tiết từng bộ phận:
- Thân: Thân thẳng, khi chặt có nhựa đỏ chảy ra.
- Lá: Đang cập nhật
- Hoa: Hoa đơn tính, màu nâu nhạt; cụm hoa đực mọc trên những u ở kẽ lá, bao hoa không rõ, gần hình cầu, gồm 3 thùy, 11 – 13 nhị; cụm hoa cái có cuống dài bằng hoa, bầu có lông.
- Quả/Hạt: Quả hình cầu, vỏ quả màu vàng, cùi màu đỏ; hạt nhẵn, màu xám nâu có đường vân sẫm.
- Rễ: Đang cập nhật
Hạt máu chó chứa tanin 2%, protein 8,8%, nhiều enzym (invertase, amylase, maltase, phosphatase), đường 4,99%, tinh bột 22,05%, dầu béo 25%. Dầu hạt máu chó là chất lỏng nhớt, vị nhạt, màu nâu sẫm, có các hằng số, chỉ số như sau: tỷ trọng 0,9459; chỉ số acid 90,20; chỉ số ester 95,90; chỉ số xà phòng 196,10; chỉ số iod 59,55; chỉ số acetyl 64,20 (E. Cousin và cs., 1941).
Phân bố địa lý: Máu chó là cây có thể chịu bóng, thường mọc ở rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới còn nguyên sinh hay mới trở thành thứ sinh. Ở những vùng rừng kín còn nguyên sinh, máu chó đôi khi cũng vươn lên tham gia vào tầng tán (khoảng 20 m). Những cây nhỏ hơn ở tầng dưới nhưng vẫn sinh trưởng phát triển tốt. Cây ưa mọc trên đất còn màu mỡ, ẩm và có tầng đất dày, ra hoa quả hằng năm, tái sinh cây con từ hạt ở dưới tán rừng.
Độ cao sinh trưởng: 20m
Mùa thu hoạch: Tháng 5-7
Đặc điểm sinh thái: Chi Knema Lour. ở Việt Nam có khoảng 20 loài, là cây gỗ sống trong các quần hệ rừng. Cây máu chó phân bố ở các nước thuộc bán đảo Đông Dương, Thái Lan và Miến Điện. Ở Việt Nam, cây có mặt ở hầu hết các tỉnh miền núi, đặc biệt là các tỉnh miền Trung, từ Thanh Hóa đến Tây Nguyên. Máu chó là cây có nhựa đỏ, thường mọc ở rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới còn nguyên sinh hay mới trở thành thứ sinh.Ở những vùng rừng kín còn nguyên sinh, máu chó đôi khi cũng vươn lên tham gia vào tầng tán (khoảng 20 m).
Bệnh Hại Thường Gặp:
Theo kinh nghiệm nhân dân, hạt máu chó được dùng làm thuốc chữa ghẻ rất công hiệu. Phương pháp đơn giản là lấy chừng 10 hạt, đập bỏ vỏ ngoài, lấy nhân, giã nhỏ nhuyễn, trộn đều với 10 – 20 ml dầu (dầu lạc, dầu vừng) hoặc mỡ lợn, đun sôi trong 15 phút. Lọc, để nguội, dùng tăm bông sạch chấm thuốc bôi vào các mụn ghẻ, sau khi da tắm rửa sạch sẽ. Ngày bôi 2 lần, thường chỉ bôi 3 – 4 lần là khỏi. Cần bôi 1 lớp thật mỏng, nếu bôi nhiều, mụn ghẻ có thể bị kích ứng mạnh mưng lên, gây lở loét khó chịu. Hoặc lấy 50 g hạt máu chó, sấy bỏ vỏ, nghiền thật nhỏ, trộn với 200 ml rượu trắng (30 – 40°), đun sôi nhỏ lửa, cho bốc hết hơi rượu đến khi được một dạng sền sệt là được. Cách sử dụng như trên. Cũng có thể dùng dầu ép từ hạt với quy mô sản xuất lớn như thuốc ghẻ Tiên Hội trước đây ở Bắc Ninh. Lấy 100 kg hạt máu chó, sấy bỏ vỏ, lấy nhân giã nhuyễn, thêm muối đã rang khô 10 kg, trộn đều. Dùng chõ đồ như xôi rồi ép lấy dầu. Khi dùng dầu cũng phải pha loãng để tránh gây kích ứng mạnh, và bôi thật mỏng.
Hướng Dẫn Sử Dụng & Lưu Ý:
Chỉ định: Khi dùng dầu cũng phải pha loãng để tránh gây kích ứng mạnh, và bôi thật mỏng.
Chống chỉ định: Đang cập nhật.
Liều lượng: Ngày bôi 2 lần, thường chỉ bôi 3 – 4 lần là khỏi. Cần bôi 1 lớp thật mỏng, nếu bôi nhiều, mụn ghẻ có thể bị kích ứng mạnh mưng lên, gây lở loét khó chịu.
Bài thuốc dân gian: Chữa các loại ghẻ lở, hắc lào: Hạt máu chó 100%, quả bồ hòn 50%, hạt củ đậu 50%. Giã nhỏ, nấu thành một thứ hỗn hợp bôi.
Tác dụng phụ: Đang cập nhật.
Thư Viện Hình Ảnh
Không có thêm hình ảnh liên quan.